Artykuły dla rodziców

        • MINDFULNESS od najmłodszych lat

        • Mindfulness od najmłodszych lat. Jak wspierać przedszkolaka w regulacji emocji

           

          W dzisiejszym wpisie chciałabym zapoznać Państwa z ideą uważności, czyli mindfulness, która coraz częściej znajduje swoje miejsce w pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym. 

          W codziennym życiu obserwujemy, jak wiele wyzwań stoi dziś przed najmłodszymi. Intensywna ilość bodźców, szybkie tempo dnia, nowe sytuacje społeczne i edukacyjne sprawiają, że dzieci coraz częściej doświadczają napięcia, trudności z koncentracją oraz silnych emocji, z którymi nie zawsze potrafią sobie poradzić. Wiek przedszkolny to również czas intensywnego rozwoju układu nerwowego i kształtowania się mechanizmów samoregulacji. Dziecko dopiero uczy się rozpoznawać swoje emocje, kontrolować impulsy i świadomie kierować uwagą. Uważność jest jedną z metod, która może w tym procesie realnie wspierać jego rozwój.

          Pojęcie mindfulness zostało wprowadzone do psychologii klinicznej między innymi przez Jon Kabat-Zinn, który definiował je jako świadome, celowe kierowanie uwagi na bieżące doświadczenie w sposób nieoceniający. W praktyce oznacza to uczenie dziecka zatrzymania się, zauważania swojego oddechu, emocji, sygnałów płynących z ciała oraz myśli, bez nadawania im etykiet dobrych czy złych.

          Trening uważności u dzieci powinien być zawsze dostosowany do ich wieku i możliwości rozwojowych. W przypadku przedszkolaków nie chodzi o długie ćwiczenia w ciszy, lecz o włączanie elementów uważności w naturalny rytm dnia. To właśnie codzienne czynności stanowią najlepszą przestrzeń do rozwijania świadomości i koncentracji.

          Każda codzienna sytuacja może być okazją do krótkiego zatrzymania i przekierowania uwagi na bieżące doświadczenie. Przykładowo podczas posiłku dziecko może przyglądać się kolorom jedzenia, zauważać jego zapach, strukturę i smak, a także obserwować, jak zmienia się konsystencja podczas gryzienia. W czasie mycia zębów czy kąpieli można zachęcić je do zwrócenia uwagi na temperaturę wody, pianę, zapach pasty czy odczucia na skórze. Ubieranie się również daje możliwość rozwijania świadomości sensorycznej. Dziecko może zauważać, czym różni się miękki sweter od gładkiej koszulki lub jak odczuwa materiał na swojej skórze. Z kolei podczas spaceru warto wspólnie zatrzymać się na chwilę i wsłuchać w odgłosy otoczenia, przyjrzeć się drzewom, chmurom czy poruszającym się liściom.

          Takie krótkie momenty świadomego doświadczania nie wymagają dodatkowego czasu ani specjalnych przygotowań. Uczą natomiast dziecko skupienia, rozwijają jego wrażliwość sensoryczną oraz wspierają kształtowanie umiejętności bycia obecnym w tym, co dzieje się tu i teraz.

          W pracy z dziećmi szczególnie bliskie jest mi podejście zaproponowane przez Eline Snel w książce „Uważność Małej Żabki”. Autorka wykorzystuje metaforę małej żabki, która symbolizuje umysł skaczący z myśli na myśl. Dziecko uczy się, że może na chwilę „zatrzymać żabkę”, usiąść spokojnie i poczuć swój oddech. Ta prosta metafora pomaga najmłodszym zrozumieć, że emocje i myśli są naturalne, ale nie muszą przejmować kontroli nad zachowaniem.

          Regularne, krótkie ćwiczenia oddechowe, takie jak spokojne obserwowanie unoszącego się brzucha przy wdechu i opadającego przy wydechu, wspierają wyciszenie organizmu aktywizują mechanizmy odpowiedzialne za uspokojenie. Dzieci uczą się również zauważać swoje myśli jak, które pojawiają się i znikają. To buduje dystans do przeżyć i wzmacnia umiejętność regulacji emocjonalnej.

          Mindfulness nie musi oznaczać długiej medytacji. Może być chwilą wspólnego oddechu przed snem, uważnym słuchaniem dziecka czy spokojnym towarzyszeniem mu w przeżywaniu trudnych emocji.

          Badania wskazują, że systematyczna praktyka uważności wspiera rozwój funkcji wykonawczych, poprawia koncentrację, zmniejsza impulsywność oraz obniża poziom napięcia i lęku. W dłuższej perspektywie wzmacnia odporność psychiczną i kompetencje społeczne. Dziecko, które potrafi nazwać swoje emocje i świadomie się zatrzymać, zyskuje narzędzie, które będzie mu służyło przez całe życie.

          Chciałabym Państwa zachęcić do wprowadzania krótkich momentów uważności w codzienność domową. Nie chodzi o perfekcyjne wykonywanie ćwiczeń, lecz o wspólne zatrzymanie się i bycie razem. Dzieci uczą się przede wszystkim poprzez obserwację dorosłych. Państwa spokój, uważność i gotowość do słuchania są dla nich najważniejszym wzorem.

          Na zakończenie pozostawiam Państwa z myślą, która dobrze oddaje sens tej praktyki:

          „Nie możemy zatrzymać fal, ale możemy nauczyć się na nich surfować.” (Jon Kabat-Zinn) niech ta sentencja przypomina Państwu, że nie chodzi o eliminowanie trudnych emocji, lecz o uczenie się, jak przez nie przechodzić w sposób świadomy i bezpieczny. Uważność jest właśnie taką umiejętnością. Daje dziecku wewnętrzną przestrzeń, w której może odnaleźć spokój nawet wtedy, gdy świat wokół jest pełen ruchu.

          Wasz Psycholog, 
          Laura Jaworek 

          Bibliografia

          Kabat-Zinn, J. (1994). Wherever You Go, There You Are: Mindfulness Meditation in Everyday Life. Hyperion.

          Snel, E. (2015). Uważność Małej Żabki. Trening uważności dla dzieci i rodziców.

          Russ, E. (2019). Spokojne i skupione dziecko. Jak wprowadzić mindfulness do codziennego życia.

          Zenner, C., Herrnleben-Kurz, S., Walach, H. (2014). Mindfulness-based interventions in schools – a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology.

          Brown, K. W., Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology.